Test kit hay thiết bị chuyên dụng: Lựa chọn nào là tối ưu trong quan trắc nước?

Trong công tác quan trắc môi trường, đặc biệt là giám sát chất lượng nước, việc lựa chọn đúng công cụ phân tích – giữa bộ test kit và thiết bị phân tích chuyên dụng – đóng vai trò quyết định đến độ chính xác, hiệu quả chi phí và mức độ tuân thủ quy định.

Không phải lúc nào cũng cần thiết bị đắt tiền để có kết quả đáng tin cậy, nhưng cũng không thể dùng test kit cho mọi tình huống. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân tích rõ ràng lựa chọn nào là tối ưu nhất trong quan trắc nước. 

1. Khái niệm tổng quan 

Test kit là các bộ dụng cụ kiểm tra nhanh, được thiết kế để sử dụng trực tiếp tại hiện trường mà không cần đến thiết bị hỗ trợ phức tạp. Thường dùng để đánh giá sơ bộ chất lượng nước thông qua các chỉ tiêu cơ bản như pH, độ đục, clo dư, nitrate, v.v., phù hợp cho các khảo sát ban đầu hoặc kiểm tra vận hành thường nhật. 

Thiết bị phân tích chuyên dụng là những hệ thống đo lường có độ chính xác cao, sử dụng trong phòng thí nghiệm hoặc tích hợp trong các trạm quan trắc tự động. Các thiết bị này đáp ứng các yêu cầu phân tích chuyên sâu, giám sát liên tục và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc quốc tế, đặc biệt trong các chương trình quan trắc định kỳ hoặc kiểm soát chất lượng có giá trị pháp lý. 

2. Khi nào nên dùng bộ test kit trong quan trắc? 

2.1. Đánh giá nhanh tại hiện trường 

Test kit là lựa chọn lý tưởng cho các hoạt động kiểm tra nhanh, đặc biệt khi cần đánh giá sơ bộ một số chỉ tiêu cơ bản như pH, độ đục, clo dư, amoni, nitrate, phosphate, v.v. 

Ứng dụng phổ biến bao gồm: 

• Khảo sát chất lượng nước mặt, nước giếng khoan, nước cấp tại nguồn. 

• Hỗ trợ xác định điểm lấy mẫu phù hợp trong các chiến dịch đo đạc hiện trường.

Bộ Test Kit kiểm tra nước mặt

2.2. Sàng lọc trong các chương trình giám sát cộng đồng 

Trong các chương trình quan trắc cộng đồng, nơi cán bộ địa phương hoặc người dân tham gia giám sát, test kit là công cụ hữu hiệu: 

• Dễ sử dụng, không cần thiết bị cồng kềnh. 

• Triển khai nhanh, tiết kiệm chi phí đào tạo và vận hành. 

2.3. Kiểm tra nội bộ trong vận hành hệ thống 

Tại các trạm xử lý nước hoặc nhà máy, test kit có thể được sử dụng để kiểm tra nhanh chất lượng nước trước và sau xử lý, hỗ trợ kỹ thuật viên theo dõi hiệu quả hệ thống. 

2.4. Ứng dụng trong điều kiện hạn chế 

Test kit rất phù hợp cho: 

• Khu vực xa trung tâm, không có phòng thí nghiệm hoặc thiếu nguồn điện. 

• Các dự án khảo sát ngắn hạn, cần đánh giá nhanh nhưng không yêu cầu độ chính xác tuyệt đối. 

Lưu ý: Dù tiện lợi và linh hoạt, test kit vẫn có giới hạn về độ nhạy và độ chính xác. Test kit không thay thế được thiết bị phân tích chuyên sâu trong các phân tích phức tạp hoặc yêu cầu pháp lý khắt khe. 

3. Khi nào cần thiết bị phân tích chuyên dụng trong quan trắc? 

3.1. Khi phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia 

Trong các chương trình quan trắc định kỳ theo quy định của Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Bộ Y tế, việc sử dụng thiết bị phân tích chuyên dụng là bắt buộc để đảm bảo: 

• Độ chính xác cao, phù hợp với các giới hạn trong quy chuẩn. 

• Tính hợp pháp của kết quả, phục vụ báo cáo cho cơ quan quản lý. 

Một số quy chuẩn yêu cầu sử dụng thiết bị chuyên dụng gồm: 

• QCVN 08:2023/BTNMT – chất lượng nước mặt. 

• QCVN 14:2025/BTNMT – nước thải sinh hoạt. 

• QCVN 01-1:2024/BYT – nước ăn uống và sinh hoạt. 

Các chỉ tiêu như amoni, nitrit, TOC, BOD, COD, kim loại nặng (As, Pb, Hg…) cần được phân tích bằng các thiết bị chuyên dụng như máy quang phổ UV-Vis, AAS, TOC analyzer, để đạt được độ tin cậy theo yêu cầu.

Máy quang phổ UV-VIS DR6000

3.2. Khi cần phân tích chuyên sâu hoặc định lượng ở nồng độ thấp 

Trong các trường hợp cần xác định nồng độ rất thấp (ở mức μg/L hoặc ppb), hoặc phân tích các thành phần vi lượng, thiết bị chuyên dụng là giải pháp duy nhất có thể đáp ứng. 

Ví dụ: 

• Phân tích kim loại nặng trong nước thải công nghiệp. 

• Phát hiện chất hữu cơ khó phân hủy, hợp chất vi ô nhiễm, hoặc chất độc hại nguy hiểm. 

3.3. Khi giám sát tự động, liên tục và truyền dữ liệu 24/7 

Theo quy định hiện hành, các cơ sở có lưu lượng xả thải lớn bắt buộc phải lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục và truyền dữ liệu về Sở Tài nguyên và Môi trường. 

Hệ thống này bao gồm: 

• Cảm biến chuyên dụng đo các chỉ tiêu như: COD, TSS, pH, lưu lượng, nhiệt độ, amoni, nitrat… 

• Tủ điện điều khiển, hệ thống lấy mẫu, lưu mẫu và truyền dữ liệu qua mạng 4G/VPN. 

Đây là yêu cầu bắt buộc theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn kỹ thuật kèm theo. 

Tham khảo thêm về Hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục

3.4. Khi cần xử lý lượng mẫu lớn và quản lý dữ liệu tự động 

Tại các phòng thí nghiệm môi trường, nơi xử lý hàng trăm mẫu mỗi tuần, việc sử dụng thiết bị chuyên dụng là giải pháp tối ưu để: 

• Tăng năng suất phân tích nhờ các thiết bị bán tự động, tự động (autosampler, thiết bị phân tích đa chỉ tiêu). 

• Đảm bảo độ chính xác đồng đều giữa các mẫu. 

• Quản lý và lưu trữ dữ liệu thông qua phần mềm hoặc kết nối API nội bộ. 

3.5. Khi phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển giải pháp kỹ thuật 

Trong các đề tài nghiên cứu, thử nghiệm kỹ thuật mới hoặc dự án phát triển công nghệ xử lý nước – thiết bị phân tích chuyên dụng đóng vai trò then chốt trong việc: 

• Cung cấp dữ liệu định lượng chi tiết để mô hình hóa, thống kê và đánh giá hiệu quả công nghệ. 

• Hỗ trợ xây dựng quy trình phân tích chuẩn, ứng dụng cho thực tế vận hành. 

Các đơn vị nghiên cứu, viện khoa học, hoặc phòng R&D tại doanh nghiệp thường đầu tư các thiết bị như: TOC analyzer, máy quang phổ UV-VIS, máy đo đa chỉ tiêu, thiết bị sắc ký lỏng/khí,… 

4. Bảng so sánh trong bối cảnh quan trắc môi trường 

Tóm lại, trong công tác quan trắc chất lượng nước, việc lựa chọn giữa test kit và thiết bị phân tích chuyên dụng cần được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm: mục tiêu giám sát, tần suất thực hiện, yêu cầu về độ chính xác, yếu tố pháp lý và nguồn lực hiện có. 

• Test kit là giải pháp hiệu quả cho những trường hợp cần đánh giá nhanh tại hiện trường, tiết kiệm chi phí và dễ triển khai, đặc biệt khi chỉ cần xác định xu hướng hoặc sàng lọc ban đầu. 

• Thiết bị phân tích chuyên dụng là lựa chọn cần thiết khi yêu cầu độ chính xác cao, phân tích chuyên sâu, xử lý số lượng mẫu lớn hoặc đảm bảo tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. 

Khuyến nghị đối với các đơn vị như nhà máy xử lý nước, khu công nghiệp, trung tâm phân tích môi trường hoặc cơ quan quản lý – việc kết hợp linh hoạt cả hai phương pháp sẽ giúp tối ưu hiệu quả kỹ thuật, kiểm soát chi phí, đồng thời đảm bảo tuân thủ pháp lý trong hoạt động quan trắc.

Công ty cổ phần thiết bị công nghệ AQUA  

Văn phòng đại diện:  23 Đường Số 4, Cư Xá Chu Văn An, Phường Bình Thạnh, TP.HCM. 

Văn phòng giao dịch: Số 2 đường 5, Khu phố 7, KDC Bình Dân, Phường Hiệp Bình, TP HCM.

Văn phòng Hà Nội: Phòng 3A5, Lô B15D13 Khu Đô thị mới Cầu Giấy, Phường Dịch Vọng, Quận Cầu Giấy, Hà Nội. 

Hotline:  0909 246 726  

Tel: 028 6276 4726  

Email: info@aquaco.vn