KHI DỮ LIỆU QUAN TRẮC THAY ĐỔI ĐỘT NGỘT, KỸ THUẬT VIÊN NÊN TIẾN HÀNH KIỂM TRA NHỮNG GÌ?

Trong quá trình vận hành hệ thống quan trắc, dữ liệu có thể xuất hiện những thay đổi đột ngột so với xu hướng thông thường. Đây có thể là phản ánh của sự thay đổi thực tế trong chất lượng nước, nhưng cũng có thể liên quan đến hệ thống lấy mẫu, tình trạng cảm biến hoặc thiết bị phân tích. Vì vậy, khi phát hiện dữ liệu bất thường, kỹ thuật viên cần kiểm tra theo từng bước để xác định đúng nguyên nhân trước khi đưa ra biện pháp xử lý. 

1. Kiểm tra biến động có phản ánh thực tế của quá trình hay không 

Khi dữ liệu thay đổi đột ngột, việc đầu tiên là xác định chất lượng nước có thực sự thay đổi hay chỉ số đo đang có dấu hiệu bất thường. Kỹ thuật viên nên đối chiếu thời điểm dữ liệu biến động với tình trạng vận hành thực tế của hệ thống xử lý. 

Cần kiểm tra xem tại thời điểm đó có xảy ra các thay đổi như lưu lượng nước, tải lượng đầu vào, chế độ vận hành, khởi động hoặc dừng thiết bị, xả bùn, vệ sinh hệ thống hay thay đổi hóa chất hay không. 

Nếu dữ liệu thay đổi đồng thời với một sự thay đổi rõ ràng trong quá trình xử lý, chẳng hạn lưu lượng tăng hoặc một công đoạn xử lý vừa thay đổi chế độ vận hành, thì biến động của thông số có thể xuất phát từ sự thay đổi thực tế của nguồn nước. 

Ngược lại, nếu quá trình vận hành vẫn ổn định nhưng chỉ một thông số thay đổi đột ngột, đặc biệt khi không có dấu hiệu tương ứng ở các thông số khác, kỹ thuật viên nên tiếp tục kiểm tra hệ thống lấy mẫu và thiết bị đo trước khi kết luận nguyên nhân. 

2. Kiểm tra hệ thống lấy mẫu và đường ống 

Nếu chưa xác định được nguyên nhân từ quá trình xử lý, kỹ thuật viên nên kiểm tra hệ thống đưa mẫu nước đến thiết bị phân tích. Với trạm quan trắc online, mẫu nước phải được lấy và dẫn đến thiết bị với điều kiện tương đối ổn định. Bất kỳ vấn đề nào trên đường lấy mẫu cũng có thể làm kết quả đo thay đổi bất thường. 

Trước tiên, kiểm tra bơm lấy mẫu và lưu lượng mẫu. Bơm có hoạt động liên tục không, mẫu có được đưa đến thiết bị đều đặn không và lưu lượng có thay đổi bất thường không. Nếu bơm yếu hoặc lưu lượng không ổn định, thiết bị có thể không nhận được mẫu đúng điều kiện cần thiết. 

Tiếp theo, kiểm tra đường ống, van, bộ lọc và các điểm kết nối. Cặn bám, vật liệu tích tụ hoặc đường ống bị tắc có thể làm giảm lưu lượng mẫu; trong khi rò rỉ hoặc kết nối không kín có thể ảnh hưởng đến quá trình lấy mẫu. Kỹ thuật viên cũng cần kiểm tra buồng đo hoặc flow cell để phát hiện tình trạng tích tụ cặn, bám bẩn. 

Ngoài ra, cần xem xét vị trí lấy mẫu. Nếu mẫu không đại diện cho dòng nước cần quan trắc hoặc điều kiện tại vị trí lấy mẫu thay đổi, dữ liệu thu được có thể không phản ánh đúng chất lượng nước thực tế. 

3. Kiểm tra cảm biến và thiết bị phân tích 

Khi hệ thống lấy mẫu hoạt động bình thường, tiếp tục kiểm tra trực tiếp cảm biến hoặc bộ phân tích. Đây là bước cần thiết để xác định liệu sự thay đổi dữ liệu có liên quan đến tình trạng của thiết bị hay không. 

Trước hết, kiểm tra tình trạng bên ngoài của cảm biến và các bộ phận tiếp xúc với mẫu. Bám bẩn, đóng cặn hoặc fouling có thể ảnh hưởng đến khả năng đo của cảm biến. Với các thiết bị sử dụng phương pháp quang học, cần kiểm tra tình trạng bề mặt và bộ phận quang học theo hướng dẫn của nhà sản xuất. 

Đồng thời, kiểm tra hóa chất, thuốc thử, dung dịch chuẩn và vật tư tiêu hao nếu thiết bị sử dụng các thành phần này. Cần bảo đảm chúng còn đủ, được bảo quản đúng cách và chưa hết thời hạn sử dụng. 

Cuối cùng, xem lại cảnh báo, mã lỗi và lịch sử hoạt động của thiết bị tại thời điểm dữ liệu bắt đầu thay đổi. Nếu dữ liệu đã có xu hướng tăng hoặc giảm từ trước rồi mới xuất hiện biến động lớn, cần xem xét khả năng cảm biến bị bám bẩn, suy giảm hoặc xuất hiện hiện tượng drift thay vì chỉ tập trung vào giá trị bất thường tại thời điểm hiện tại. 

4. Đối chiếu dữ liệu online với kết quả đo thực tế 

Sau khi kiểm tra quá trình vận hành, hệ thống lấy mẫu và thiết bị nhưng vẫn chưa xác định được nguyên nhân, kỹ thuật viên nên thực hiện đo đối chiếu với mẫu nước thực tế. 

Mẫu cần được lấy tại vị trí phù hợp và càng gần thời điểm hệ thống online ghi nhận giá trị bất thường càng tốt. Sau đó, thực hiện phân tích bằng phương pháp hoặc thiết bị kiểm tra phù hợp để so sánh với kết quả từ hệ thống quan trắc. 

Nếu kết quả đo đối chiếu cũng tăng hoặc giảm tương ứng với dữ liệu online, có cơ sở để nhận định rằng chất lượng nước thực tế đang thay đổi. Khi đó, cần tiếp tục tìm hiểu nguyên nhân từ quá trình xử lý hoặc nguồn nước thay vì tập trung vào lỗi của thiết bị đo. 

Ngược lại, nếu kết quả đo đối chiếu vẫn ổn định trong khi dữ liệu online thay đổi đáng kể, cần kiểm tra lại hệ thống lấy mẫu, cảm biến và bộ phân tích để xác định nguyên nhân gây sai lệch. 

Việc lấy mẫu và đo đối chiếu vì vậy không chỉ nhằm kiểm tra thiết bị, mà còn giúp phân biệt giữa biến động thực tế của chất lượng nước và biến động phát sinh trong hệ thống quan trắc. 

5. Xem lại xu hướng dữ liệu trước khi kết luận 

Không nên đánh giá một giá trị bất thường chỉ dựa trên một thời điểm riêng lẻ. Kỹ thuật viên cần xem lại xu hướng dữ liệu trước, trong và sau thời điểm xảy ra biến động. 

Chẳng hạn, nếu giá trị tăng dần trong nhiều giờ rồi mới tăng mạnh, nguyên nhân có thể khác với trường hợp giá trị đang ổn định và đột ngột thay đổi chỉ trong vài phút. Đồng thời, nên kiểm tra xem các thông số khác có thay đổi cùng thời điểm hay không. 

Lịch sử cảnh báo của thiết bị, thời điểm vệ sinh, hiệu chuẩn, thay hóa chất hoặc bảo trì gần nhất cũng là những thông tin cần được đối chiếu. 

Việc xem lại xu hướng giúp kỹ thuật viên xác định đây là một biến động nhất thời, một thay đổi thực tế của quá trình hay dấu hiệu bất thường đang diễn ra trong hệ thống đo, từ đó lựa chọn bước kiểm tra tiếp theo phù hợp. 

6. Không nên hiệu chuẩn ngay khi dữ liệu bất thường 

Khi phát hiện dữ liệu thay đổi đột ngột, kỹ thuật viên không nên vội hiệu chuẩn thiết bị ngay. Trước tiên cần xác định nguyên nhân khiến giá trị thay đổi. 

Nếu nguyên nhân nằm ở chất lượng nước thực tế, việc hiệu chuẩn sẽ không làm dữ liệu trở lại như trước. Tương tự, nếu vấn đề xuất phát từ đường ống lấy mẫu, bơm, bộ lọc hoặc flow cell, hiệu chuẩn cảm biến cũng không giải quyết được nguyên nhân. 

Do đó, nên kiểm tra theo trình tự: xác nhận dữ liệu bất thường → kiểm tra quá trình vận hành → kiểm tra hệ thống lấy mẫu → kiểm tra thiết bị → đo đối chiếu nếu cần → xác định nguyên nhân. Chỉ sau khi có cơ sở cho thấy thiết bị đo đang sai lệch mới tiến hành hiệu chuẩn, vệ sinh hoặc thay thế bộ phận phù hợp. 

Cách kiểm tra này giúp tránh việc hiệu chỉnh thiết bị không cần thiết và hạn chế làm thay đổi dữ liệu khi nguyên nhân thực tế chưa được xác định. 

Kết luận 

Dữ liệu quan trắc thay đổi đột ngột cần được kiểm tra từ quá trình vận hành, hệ thống lấy mẫu đến thiết bị phân tích, thay vì chỉ tập trung vào cảm biến. Việc đối chiếu dữ liệu với tình trạng thực tế của hệ thống và kết quả đo kiểm tra sẽ giúp xác định liệu biến động xuất phát từ chất lượng nước hay từ hệ thống quan trắc. 

Quan trọng nhất, không nên hiệu chuẩn hoặc thay thế thiết bị ngay khi chưa xác định được nguyên nhân. Một quy trình kiểm tra đúng thứ tự sẽ giúp kỹ thuật viên xử lý sự cố chính xác hơn và duy trì độ tin cậy của dữ liệu quan trắc.

Xem thêm các bài viết: 

BẢO TRÌ TRẠM QUAN TRẮC NƯỚC THẢI: QUY TRÌNH, CHI PHÍ & LỢI ÍCH DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

NHỮNG THÔNG TIN DOANH NGHIỆP CẦN CUNG CẤP KHI YÊU CẦU TƯ VẤN TRẠM QUAN TRẮC NƯỚC THẢI TỰ ĐỘNG

NHẬN DIỆN DẤU HIỆU BẤT THƯỜNG ĐỂ ĐẢM BẢO ĐỘ TIN CẬY CỦA DỮ LIỆU QUAN TRẮC

Thông tin liên hệ:

CÔNG TY CỔ PHẦN THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ AQUA 

• Văn phòng đại diện:  23 Đường Số 4, Cư Xá Chu Văn An, Phường Bình Thạnh, TP.HCM.  

• Văn phòng giao dịch: Số 2 đường 5, Khu phố 67, Phường Hiệp Bình, TP HCM.

• Văn phòng Hà Nội: 18-D4 Thanh Xuân Bắc, Phường Thanh Xuân, Hà Nội

• Hotline:  0909 246 726   

• Tel: 028 6276 4726   

• Email: info@aquaco.vn